Afl. 323 De weg uit dwangmatig eten

Dwangmatig eten kan zo dominant aanwezig zijn dat het voelt alsof dit het enige probleem in je leven is. Zonder dwangmatig eten is alles opgelost. Dan ben je gelukkig, blij en vrij. Deze gedachte is een valkuil en daarom bespreek ik dit onderwerp en hoe de weg uit dwangmatig eten eruitziet.

Dwangmatig eten is vaak een mysterie voor jezelf. Je begrijpt niet hoe je daarin bent beland en hoe je dit (onbedoeld) zelf in stand houdt. Als je dit herkent wil je deze les meerdere keren beluisteren. Je gaat de verbanden die ik leg steeds beter zien.

Wat je ontdekt:

• Wat dwangmatig of compulsief eten is
• De oorzaak van dwangmatig eten
• De weg uit dwangmatig eten
• Koop jouw exemplaar van het boek Etenslessen

Wat is dwangmatig eten — en wat is de weg eruit?

Dwangmatig eten, ook wel compulsief eten genoemd: wat is het precies, en hoe los je het op? Als je er last van hebt, is het een probleem dat groter voelt dan jezelf.

Bij het maken van deze les realiseerde ik me hoe dankbaar ik ben dat ik dwangmatig eten zo goed ken. Ik heb er jarenlang in geleefd en jarenlang bestudeerd hoe je het oplost — eerst om mezelf te helpen, en daarna om die stappen goed te kunnen identificeren en van waarde te maken voor anderen.

Nu ik 58 ben, zijn er zoveel problemen in mijn leven waarvan ik zeg: wat ben ik blij dat ik dit heb meegemaakt. Ik weet hoe het is om lang in financiële nood te zitten. Ik weet hoe het is om chronische pijn te hebben. Ik weet hoe het is om last te hebben van stemmingswisselingen, van depressie, van suïcidale gevoelens. En ik weet hoe het is om een gezin met kleine kinderen te hebben, en tegelijkertijd niet te willen overeten.

Wat compulsief eten zo pijnlijk maakt

Mijn leven is voor mij het meest van waarde als ik wat ik zelf heb overwonnen kan doorgeven om een ander mee te helpen. Alleen dan hebben al die eetbuien zin gehad. En het oplossen van dwangmatig eten is verreweg het grootste probleem in mijn leven geweest — financiële nood en chronische pijn haalden het er niet bij. Daarmee wil ik zeggen: als jij hier last van hebt, kan ik je daar volledig in erkennen en herkennen.

In deze les geef ik je een aantal inzichten over de weg eruit. Met inzicht ben je er nog niet, maar het geeft houvast. Het helpt je zien wat je precies aankijkt en welke ontwikkeling je doormaakt om het op te lossen.

Wat is dwangmatig eten?

Dwangmatig eten is het eten waar je geen controle over hebt, en waarbij het verlangen opkomt tegen jouw wil in. Je hebt geen toestemming gegeven voor dat verlangen — het is er gewoon. En je geeft eraan toe, omdat je de ervaring hebt dat verzetten weinig zin heeft.

Verzet leidt vaak tot een grotere eetbui later. Je denkt dan: had ik maar meteen gegeten toen de compulsie opkwam, want wat ik er uiteindelijk bij heb gegeten is drie keer zoveel. Het lijkt alsof de eetbui alleen maar groter wordt als je probeert weerstand te bieden. Daardoor voel je je enorm uit controle en vertrouw je jezelf niet meer met eten.

Het effect daarvan — aankomen, jezelf zwaarder zien worden — voelt ongelooflijk bedreigend. Die paniek maakt je angst voor eten nóg groter.

De cirkel van angst en compulsie

Er ontstaat een soort echokamer: je toenemende gewicht en je angst voor aankomen communiceren voortdurend met je angst voor overeten. Wat ’s ochtends begint bij het opstaan — je onveilig voelen in je lichaam, checken hoeveel je weegt, nagaan wat je gisteren hebt gegeten — spant de boog tussen jezelf en voeding. En hoe meer spanning er is tussen jou en voedsel, hoe krachtiger de compulsie wordt.

Na een eetbui volgt een diepe pijn: jezelf niet begrijpen, spijt, schuldgevoelens, schaamte, het gevoel dat je iets te verbergen hebt. Die schaamte vergroot opnieuw de onveiligheid — in de relatie met jezelf, richting de buitenwereld, en richting voedsel en je gewicht.

Inzicht 1: jij hebt dit zelf gecreëerd — en je kunt het ook oplossen

Eten dat voelt alsof het je overvalt, is iets wat je zelf hebt gecreëerd. Het heeft een eigen leven gekregen, maar het is inmiddels zo goed geautomatiseerd dat het buiten je bewustzijn ontstaat.

Toen ik zelf in dwangmatig eten gevangen zat, kon ik niet herleiden waar mijn verlangen vandaan kwam. Het was er gewoon ineens. Maar dat het buiten je bewustzijn ontstaat, betekent alleen dat het neurologisch volledig is geautomatiseerd. Het wordt niet meer naar je werkgeheugen gebracht. Toch zijn de stappen die eraan voorafgaan er wél — ze sluimeren in je onderbewuste. En die stappen kun je naar je bewustzijn halen.

Je hebt dus invloed, ook al ervaar je die nu nog niet.

Inzicht 2: de oorsprong ligt in ondraaglijke gevoelens

De oorsprong van compulsief gedrag is de nood om acuut weg te gaan bij jezelf — om je te distantiëren van wat je voelt, denkt of wilt. Als je de stappen die aan de compulsie voorafgaan naar boven haalt, ontdek je een spoor van het niet kunnen verdragen van wat je voelt.

Wat ik nu voel, verdraag ik niet. Wat ik nu wil, mag ik niet. Wat ik nu moet, kan ik niet. Iets wordt niet verdragen, voelt ondragelijk of verboden. Dit zit op het moment van de compulsie volledig in je onderbewuste, maar het is wél wat eraan voorafgaat. En dat biedt een opening.

Inzicht 3: overeten is niet je enige probleem

Dwangmatig eten voelt als een op zichzelf staand probleem. Je wordt ermee wakker en gaat ermee naar bed. Er zijn misschien periodes geweest dat het wat rustiger was — maar hoe dat gebeurde, weet je niet. En toen was het er weer.

Ik heb jarenlang geloofd dat dwangmatig eten mijn enige probleem was. Als je me had gevraagd wie ik was zonder dit probleem, had ik gezegd: zo gelukkig! Zo blij! Ik was er dagelijks mee bezig, in de overtuiging dat ik zonder dit probleem heerlijk zou leven. Maar dat klopt niet.

Het werd een op zichzelf staand probleem omdat ik niet wist hoe ik het kon oplossen. Maar zo begon het niet. Want als je gaat onderzoeken wat eraan voorafging — wat er niet mocht zijn, wat je niet verdroeg — zie je de echte oorsprong.

Hoe eten een vlucht werd

Wat ik als tiener onbewust ontdekte was: als ik eet, is het weg. Als ik eet, kan ik dit even vergeten. En daardoor ontwikkelde ik een patroon van overeten — eten om te vergeten. En ik werd zo goed in eten om te vergeten, dat ik op den duur niet meer wist wát ik vergat. Ik vergat het al voordat ik het had gedacht.

Eten was een op zichzelf staand probleem geworden, maar dat was het nooit geweest. Wat eraan voorafging waren gevoelens, verlangens en wensen die er niet mochten zijn, en die je niet verdroeg. En je ontdekte dat eten je daarvoor tijdelijk deed vergeten.

Twee dingen heb je nodig om eruit te komen

In het oplossen van dwangmatig eten heb je twee dingen tegelijkertijd nodig.

Ten eerste: aandacht voor je leven buiten eten en je gewicht. Zolang je je leven buiten dit probleem niet verkent en jezelf daar niet leert kennen, kun je het niet oplossen. De oorsprong van overeten vind je buiten overeten. Al je onzekerheden, de rol die je jezelf geeft, wat je niet zegt maar wel voelt, wat je niet wilt voelen maar er toch is — dat vraagt allemaal aandacht.

Ten tweede: herstel van vertrouwen in je omgang met eten zelf. Niet alleen op psychologisch, maar ook op fysiologisch en neurologisch niveau.

Overeten is de rook, niet het vuur

De grote valkuil van dwangmatig eten is het idee dat eten je enige probleem is, en dat je daar dus ook al je energie in moet gieten. Maar overeten is de rook, niet het vuur.

Zo is het programma Etenslessen ingericht: je krijgt tools om in beide een ontwikkeling door te maken. Als je alleen naar je omgang met eten kijkt, kom je er niet uit. Als je alleen aan persoonlijke ontwikkeling werkt, kom je er ook niet uit. Je hebt beide nodig.

Wat je opbouwt: vertrouwen

Wat je dan gaat ontwikkelen is vertrouwen — iets wat er nu nog niet is. Vertrouwen in jezelf, zowel in je leven buiten eten als in je omgang met eten.

In je omgang met eten herstel je de verbinding met je natuurlijke verlangen naar vitaliteit. Je lichaam wil zich niet overvoerd voelen. Je lichaam wil zich vitaal voelen — helder, alert, soepel. Die verbinding ben je mogelijk kwijtgeraakt, maar ze is te herstellen.

Wat je ook kunt normaliseren is je beloningssysteem. Als je veel snelle suikers eet, smaakt een bosbes niet meer lekker. Je hebt pas een gevoel van ‘dit is lekker’ als je opnieuw iets zoets hebt gehad. Je beloningssysteem is in de war geraakt — en dat is te herstellen.

De spanning tussen jou en eten

Compulsie ontstaat ook door spanning, en door de suggestie van schaarste. Als je voortdurend leeft in angst voor overeten en aankomen, is er continu spanning aanwezig. En spanning tussen jou en voedsel wordt door je oerbrein geïnterpreteerd als een gebrek aan voedsel — waarop je verlangen naar eten direct wordt opgeschroefd.

In het herstel heb je tools nodig om die spanning op te lossen. Een groot deel daarvan speelt zich af in je gedachten.

Waar je uiteindelijk op uitkomt

Het klinkt als een berg werk: aandacht voor je leven buiten eten, herstel van vertrouwen in je omgang met voedsel, en het oplossen van de spanning tussen jou en eten. Maar wat er dan gebeurt, is dit: je komt uit bij jouw authentieke zelf.

Er is iets blijven liggen in je ontwikkeling, wat je bent gaan compenseren met dwangmatig eten. En in het oplossen daarvan kom je uit bij dat wat bleef liggen — en bij wie je werkelijk bent.

Er komen momenten waarop je met verbazing naar jezelf kijkt. Normaal gesproken was ik nu gaan eten — en het hoefde niet. Normaal gesproken was ik nu op de weegschaal gaan staan — en het hoefde niet. Wat je deed om aan iets te ontkomen, is niet meer nodig. Omdat je jezelf nu kunt ontvangen.

Het gaat nooit om je gewicht

Wat er niet mocht zijn, wat je niet verdroeg — dat kun je nu wel voelen. Je kunt het uitspreken, eerst tegen jezelf, en daarna ook naar anderen. Wie je bent mag er zijn. Dat is wat ik samenvat als: voluit leven.

Als je ontdekt wie je bent zonder compulsie, kom je uit bij deze heling in jezelf. Het gaat niet om je gewicht. Het gaat er niet om dat anderen je lichaam mooi vinden. Het gaat erom dat je dit in jezelf kunt herstellen.

Je kunt het niet omdraaien

Je kunt dit proces niet omdraaien. Je kunt niet eerst willen afvallen en daarna de relatie met jezelf herstellen. Dat is vaak wel wat we proberen, omdat overeten lijkt alsof het de enige angel is. Maar het werkt juist andersom.

Door te werken aan zowel je leven buiten eten als je omgang met eten zelf, kom je etensles na etensles uit bij je authentieke zelf. Je merkt dat je leven lichter en leuker wordt. Dat je jezelf steeds meer oké kunt voelen in de imperfectie ervan.

En dan kom je op die plek dat je zegt: het ging nooit om dat eten. Het ging nooit om mijn gewicht. Wat er ontbrak, is wat ik mezelf nu kan geven. En dagelijks geef.

Je grootste angst is dat je alleen maar zwaarder gaat worden als je stopt met controleren. Maar dat is precies het gebrek aan vertrouwen waar je last van hebt. En door het bouwen van dat vertrouwen merk je: het is juist dat vertrouwen wat maakt dat je compulsie verdwijnt. Wat maakt dat je gewicht daalt. Wat maakt dat je interesse in overeten verdwijnt.

Dat perspectief wilde ik je laten zien. Het is het zo waard om dit pad te bewandelen.